Microsoft Defender: de ingebouwde beveiliging van Windows uitgelegd

Windows Defender begon in 2006 als een eenvoudig hulpmiddel tegen spyware. Vanaf Windows 8 groeide het uit tot een volwaardige virusscanner, als opvolger van het losse programma Microsoft Security Essentials.

In 2020 veranderde Microsoft de naam in Microsoft Defender Antivirus. Defender werd namelijk een merknaam voor een hele familie beveiligingsproducten, ook voor bedrijven en voor andere apparaten dan Windows-pc's.

Waarom kom je de oude naam dan nog steeds tegen?

• Onderdelen in Windows heten nog zo, zoals Windows Defender Firewall.
• Oudere handleidingen, forumberichten en artikelen gebruiken nog ‘Windows Defender’.
• Mensen zijn de naam gewend en zoeken er nog steeds op.
• Oplichters misbruiken de bekende naam in nepmails en nepfacturen (zie Moet ik betalen?).

De beveiliging zelf vind je in Windows in de app Windows-beveiliging. In oudere versies van Windows 10 heette die app nog ‘Windows Defender-beveiligingscentrum’.

Extra verwarrend: er bestaat ook een aparte app die Microsoft Defender heet. Die hoort bij een betaald Microsoft 365-abonnement en is vooral bedoeld om ook je telefoon of Mac in de gaten te houden. Voor de ingebouwde bescherming van je Windows-computer heb je die app niet nodig.

Defender beschermt je computer tegen malware, de verzamelnaam voor schadelijke software. Daaronder vallen:

• Virussen: programma's die zich verspreiden en bestanden of je systeem beschadigen.
• Spyware en trojans: software die ongemerkt meekijkt, wachtwoorden steelt of oplichters toegang geeft.
• Ransomware: gijzelsoftware die je bestanden versleutelt en losgeld eist.

Dat doet Defender op een paar manieren:

• Realtime-beveiliging: elk bestand dat je downloadt, opent of uitvoert wordt meteen gecontroleerd.
• Cloudbeveiliging: verdachte bestanden worden vergeleken met de nieuwste informatie van Microsoft, zodat ook gloednieuwe dreigingen worden herkend.
• Automatische updates: via Windows Update krijgt Defender meerdere keren per dag nieuwe kennis over dreigingen.
• Bescherming tegen ransomware: met de optie Gecontroleerde mappentoegang kun je belangrijke mappen afschermen tegen onbekende programma's. Deze optie staat standaard uit; je vindt hem onder Virus- en bedreigingsbeveiliging › Bescherming tegen ransomware beheren.

1. Klik op Start, typ Windows-beveiliging en open de app.
2. Je ziet het overzicht Beveiliging in één oogopslag. Een groen vinkje betekent dat het onderdeel in orde is. Geel of rood betekent dat er iets aandacht nodig heeft; klik erop voor uitleg.
3. Klik op Virus- en bedreigingsbeveiliging. Kies onder Instellingen voor virus- en bedreigingsbeveiliging voor Instellingen beheren en controleer of Realtime-beveiliging op Aan staat.
4. Kijk onder Updates voor virus- en bedreigingsbeveiliging of de laatste update van vandaag of gisteren is. Zo niet, klik dan op Controleren op updates.

Je kunt de app ook openen via Instellingen › Privacy en beveiliging › Windows-beveiliging (Windows 11) of Instellingen › Bijwerken en beveiliging › Windows-beveiliging (Windows 10).

Staat Defender uit, dan heeft dat bijna altijd een onschuldige reden:

• Er is een ander antivirusprogramma geïnstalleerd. Bijvoorbeeld Norton, McAfee of de beveiliging van je internetprovider. Windows zet Defender dan automatisch op de achtergrond, zodat de twee programma's elkaar niet in de weg zitten. In Windows-beveiliging zie je dan welk programma de bescherming verzorgt.
• Een proefversie op een nieuwe laptop. Veel nieuwe computers worden geleverd met een tijdelijke proefversie van een betaald pakket. Is die verlopen en heb je hem niet verwijderd, controleer dan of Defender weer actief is.
• Je hebt het zelf tijdelijk uitgezet. Realtime-beveiliging die je handmatig uitzet, gaat na een tijdje vanzelf weer aan.
• Een computer van je werk. Op een zakelijke laptop regelt de IT-afdeling de beveiliging. Sommige instellingen kun je daar zelf niet wijzigen.

Staat Defender uit terwijl er géén ander antivirusprogramma is, en lukt het niet om het weer aan te zetten? Dat kan een teken zijn dat schadelijke software de beveiliging heeft uitgeschakeld. Voer dan een offlinescan uit (zie Een scan uitvoeren) of vraag iemand met verstand van zaken om hulp.

Open Windows-beveiliging, ga naar Virus- en bedreigingsbeveiliging en klik op Snelle scan. Voor de andere soorten kies je Scanopties.

Wil je een tweede mening? Microsoft biedt ook de gratis Microsoft-beveiligingsscanner aan: een los scanprogramma dat je één keer gebruikt en dat na tien dagen verloopt. Download zo'n programma alleen via de officiële pagina van Microsoft.

Meestal heeft Defender het probleem al voor je opgelost: het bestand is geblokkeerd of in quarantaine geplaatst, een afgesloten plek waar het geen kwaad kan. Je krijgt daar een melding van.

1. Blijf rustig en open de melding, of ga in Windows-beveiliging naar Beveiligingsgeschiedenis.
2. Kies de aanbevolen actie, meestal Verwijderen of In quarantaine plaatsen. Kies alleen voor Toestaan op apparaat als je honderd procent zeker weet dat het bestand betrouwbaar is.
3. Voer daarna een volledige scan uit. Komt het probleem terug, doe dan een offlinescan.
4. Denk je dat wachtwoorden of bankgegevens kunnen zijn buitgemaakt? Wijzig je wachtwoorden vanaf een ander, schoon apparaat, zet tweestapsverificatie aan en neem bij twijfel contact op met je bank.

Let op het verschil tussen echt en nep. Een echte melding van Defender verschijnt rechtsonder in beeld, vanuit Windows zelf. Een venster in je browser dat met een alarm roept dat je computer besmet is en je vraagt een nummer te bellen of iets te betalen, is altijd nep.

Een firewall is een poortwachter tussen je computer en het internet of je thuisnetwerk. Hij houdt verbindingen tegen waar je niet om hebt gevraagd, bijvoorbeeld van iemand die van buitenaf probeert binnen te komen.

• De firewall staat standaard aan. Controleer het onder Windows-beveiliging › Firewall en netwerkbeveiliging.
• Vraagt Windows of een programma toegang mag krijgen tot het netwerk? Sta dat alleen toe bij programma's die je kent en zelf hebt geïnstalleerd.
• Zet de firewall niet uit, ook niet als iemand aan de telefoon daarom vraagt.

In nieuwere versies van Windows zie je de naam soms ook als ‘Microsoft Defender Firewall’. Het is hetzelfde onderdeel.

SmartScreen waarschuwt je voordat je iets riskants doet. Het controleert de reputatie van programma's, downloads en websites:

• Bij een onbekend of weinig gebruikt programma zie je de melding ‘Windows heeft uw pc beveiligd’. Klik alleen op Meer info en Toch uitvoeren als je zeker weet waar het programma vandaan komt.
• In de browser Microsoft Edge waarschuwt SmartScreen voor bekende phishing- en malwaresites.

De instellingen vind je onder Windows-beveiliging › App- en browserbeheer › Op reputatie gebaseerde beveiliging. Op sommige Windows 11-computers zie je daar ook Slimme app-controle, een extra strenge controle op programma's.

Onafhankelijke testlaboratoria geven Microsoft Defender de afgelopen jaren goede beoordelingen voor het herkennen van malware. Voor gewoon thuisgebruik hoef je dus geen extra virusscanner te kopen. Betaalde pakketten bieden vaak wel extra's, zoals een wachtwoordbeheerder, een vpn of ouderlijk toezicht. Dat kan handig zijn, maar het is geen voorwaarde voor goede basisbeveiliging.

Een virusscanner is wel maar één onderdeel. Minstens zo belangrijk is wat je zelf doet:

Gebruik je nog Windows 10? Microsoft is op 14 oktober 2025 gestopt met de reguliere ondersteuning van Windows 10. Zonder beveiligingsupdates voor Windows zelf kan ook een goede virusscanner je maar beperkt beschermen. Overstappen naar Windows 11 of een ander ondersteund systeem is dan verstandig.